ภาพรวมโครงการ

โครงการมือวิเศษสัญจร เป็นความร่วมมือที่จัดตั้งขึ้นภายใต้นโยบาย "ส่งขยะคืนสู่ระบบ" ของกรุงเทพมหานคร โดยได้รับการสนับสนุนจาก PRO-Thailand Network, มูลนิธิมือวิเศษ, วิสาหกิจเพื่อสังคมซีโร่เวสท์โยโล (YOLO) และภาคีมือวิเศษกรุงเทพ

โครงการนี้มุ่งแก้ปัญหาระบบการจัดการขยะของประเทศไทยที่ยังพึ่งพาการฝังกลบเป็นหลัก ผ่านการส่งเสริมหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และหลักการขยายความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมของผู้ผลิต (EPR) โดยใช้รูปแบบ "ไดรฟ์ทรูส่งขยะ แยกส่งครบจบที่เดียว" ภายในเวลา 3 ชั่วโมง ซึ่งช่วยให้ประชาชนนำขยะที่คัดแยกแล้วมาส่งได้สะดวก ลดภาระการดูแลเมื่อเทียบกับจุดรับคืนถาวร ลดค่าใช้จ่ายในการขนส่ง และลดการปล่อยแก๊สเรือนกระจก

วัตถุประสงค์หลัก:

• สนับสนุนกิจกรรมมือวิเศษสัญจรให้เกิดความต่อเนื่องในพื้นที่กรุงเทพมหานคร และนำข้อมูลไปใช้วางแผนด้านนโยบายการจัดการขยะ
• สร้างกลไกสนับสนุนการคัดแยกขยะพลาสติกและขยะรีไซเคิลเข้าสู่ระบบได้มากขึ้น
• สร้างความตระหนักรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้บริโภคในการคัดแยกบรรจุภัณฑ์เพื่อการรีไซเคิล โดยเฉพาะบรรจุภัณฑ์พลาสติก กล่องเครื่องดื่ม UHT และมัลติเลเยอร์พลาสติก (MLP)

‍

การดำเนินงานและผลลัพธ์

การดำเนินงาน

ตลอดระยะเวลา 5 เดือนของการดำเนินโครงการ มีการจัดกิจกรรมรวมทั้งสิ้น 20 ครั้ง ใน 4 เขตพื้นที่ยุทธศาสตร์ของกรุงเทพมหานคร ได้แก่ เขตพระนคร เขตดินแดง เขตหนองแขม และเขตประเวศ โดยออกแบบรูปแบบการจัดกิจกรรม 4 รูปแบบ (Model A–D) ให้เหมาะสมกับสถานที่ ตั้งแต่สถานที่ราชการ (ศาลาว่าการ กทม. 1 และ 2) สำนักงานเขต ไปจนถึงสถานที่ของภาคีเอกชน (PTT Station) แต่ละกิจกรรมจัดในเวลา 9:00–12:00 น. ด้วยงบประมาณ 6,000–10,000 บาทต่อครั้ง ควบคู่ไปกับนิทรรศการให้ความรู้ การส่งเสริมการลงทะเบียน BKK Waste Pay และการตั้งจุดรับซื้อของภาคี (Waste Buy Delivery, โครงการวน, YOLO)

ไฮไลต์สำคัญในเขตประเวศคือภารกิจ "เก็บกล่อง UHT เพื่อซ่อมหลังคา" ของร้านศูนย์บาทพลัส ชุมชนอ่อนนุช 14 ไร่ เพื่อพัฒนาให้เป็นจุดคัดแยกขยะละเอียดระดับชุมชนในอนาคต

ผลลัพธ์ที่ได้รับ

ตัวชี้วัดเป้าหมายผลที่ทำได้จำนวนผู้เข้าร่วมเฉลี่ย/เดือน103 ครัวเรือน315 ครัวเรือนปริมาณขยะรีไซเคิลกลับสู่ระบบ/เดือน686.5 กก.2,195.2 กก.ขยะฝังกลบที่ลดได้ตลอดโครงการ—16,107 กก.

สัดส่วนขยะที่เก็บกู้คืนสู่ระบบ:

• ขยะรีไซเคิลที่ไม่ใช่พลาสติก (กระดาษ แก้ว อลูมิเนียม โลหะ): 81%
• พลาสติกรีไซเคิลและกล่องเครื่องดื่ม UHT: 17%
• พลาสติกกำพร้ารวม ส่งต่อชุมชนคัดแยกละเอียด: 2%

ความสำเร็จสำคัญ:

• จัดทำโรดแมป 3 ปี (2568–2570) ร่วมกับสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร เพื่อดำเนินกิจกรรมมือวิเศษสัญจรอย่างต่อเนื่อง
• บูรณาการระบบเก็บข้อมูลผ่าน ECOLIFE Fill-in และแอปพลิเคชัน BKK Waste Pay
• ขยายความร่วมมือกับบริษัท เต็ตตรา แพ้ค (ประเทศไทย) เพิ่มอีก 13 ครั้ง ครอบคลุมทั้ง 6 กลุ่มเขตของกรุงเทพมหานคร
• สร้างระบบนิเวศที่เชื่อมโยงจุดรับคืนกว่า 140 จุดทั่วกรุงเทพฯ เข้ากับกิจกรรมสัญจรและชุมชนคัดแยก

โครงการนี้แสดงให้เห็นว่ากรุงเทพมหานครสามารถเป็นเมืองต้นแบบในการจัดการขยะแบบมีส่วนร่วมตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยอาศัยการสื่อสารให้ความรู้ โครงสร้างพื้นฐานที่เข้าถึงได้ และความร่วมมือข้ามภาคส่วน สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภคและเก็บกู้วัสดุรีไซเคิลกลับมาใช้ประโยชน์ได้ในปริมาณที่มีนัยสำคัญ

‍