ภาพรวมโครงการ

ในเดือนตุลาคม 2567 สภากรุงเทพมหานครได้มีมติผ่านข้อบัญญัติปรับอัตราค่าธรรมเนียมการจัดการขยะใหม่ โดยค่าธรรมเนียมครัวเรือนเพิ่มขึ้นจากเดือนละ 20 บาท เป็น 60 บาท และเริ่มบังคับใช้ในเดือนตุลาคม 2568 อย่างไรก็ตาม ครัวเรือนที่คัดแยกขยะอย่างถูกต้องสามารถลงทะเบียนผ่านแอปพลิเคชัน BKK Waste Pay เพื่อรับสิทธิ์ชำระในอัตราเดิมได้ จึงเป็นแรงจูงใจสำคัญในการคัดแยกขยะที่ต้นทาง

มูลนิธิมือวิเศษ ภายใต้การสนับสนุนของกลุ่มบริษัทดาว ประเทศไทย และภาคีมือวิเศษกรุงเทพ ได้จัดทำโครงการ "บ้านนี้ไม่เทรวม" ขึ้น เพื่อเตรียมความพร้อมให้ประชาชนรับมือกับการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายนี้ โดยบูรณาการ 3 โครงการหลักของกรุงเทพมหานครเข้าด้วยกัน ได้แก่ ไม่เทรวม (การเก็บขยะเศษอาหารแบบมุ่งเป้า) มือวิเศษกรุงเทพ (การส่งขยะแห้งคืนสู่ระบบรีไซเคิล) และนโยบายลดค่าธรรมเนียมใหม่ ผ่านโรดแมปที่เป็นเอกภาพ

โครงการมุ่งเน้นพื้นที่ เขตหนองแขม ซึ่งเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์การจัดการขยะของกรุงเทพมหานคร เพื่อถอดบทเรียนความสำเร็จเป็น "หนองแขมโมเดล" ที่สามารถขยายผลได้ ครอบคลุม 4 มิติ ได้แก่ ด้านนโยบาย ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ด้านการจัดการความรู้และนวัตกรรม และด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน

‍

การดำเนินงานและผลลัพธ์

โรดแมปเชิงนโยบายและการสร้างการมีส่วนร่วมของครัวเรือน

• จัดทำโรดแมประยะ 3 ปี (2568–2570) บูรณาการร่วมกับสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร
• ได้ ครัวเรือนต้นแบบ 74 ครัวเรือน ทั่วกรุงเทพฯ (เป้าหมาย 10 ครัวเรือนต่อเขต รวม 500 ครัวเรือน)
• เขตหนองแขมมีครัวเรือนลงทะเบียน 6,752 ครัวเรือน บน BKK Waste Pay เกินกว่าเป้าหมายที่ 10% (6,714 ครัวเรือน)

ระบบทวนสอบหลักฐานการแยกขยะ (Magic Hands Verifier)

• พัฒนาระบบเชื่อมต่อข้อมูล (API) กับ ภาคี 10 ราย ส่งข้อมูลเข้า BKK Waste Pay เพื่อลดภาระการตรวจสอบหลักฐานขยะ 4 ประเภท (เศษอาหาร รีไซเคิล อันตราย และทั่วไป)
• ภาคีที่ร่วมเชื่อมต่อ ได้แก่ Recycle Day Thailand, Waste Buy Delivery, Trash Lucky, ECOLIFE, OK Recycle, KHAYA และอื่น ๆ
• ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 กันยายน 2568 พร้อมภาคีเพิ่มเติมอีก 4 รายในเฟสที่ 2

การจัดทำหนองแขมโมเดล

• ทบทวนระบบการจัดการขยะครบทั้ง 4 มิติ ร่วมกับสำนักงานเขตหนองแขม
• ลงพื้นที่สำรวจ 4 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนสุขสันต์ 9, ชุมชนกองขยะหนองแขม, ชุมชนหมู่บ้านจิตรณรงค์ 21 และชุมชนเปรมปรีดิ์
• จัดกิจกรรม มือวิเศษสัญจร 2 ครั้ง (ไดรฟ์ทรูส่งขยะ) ลดขยะฝังกลบได้รวมกว่า 1,290 กิโลกรัม
• แจก ถุงขยะสีเขียว 120,000 ใบ (ได้รับการสนับสนุนจากสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย) เพื่อส่งเสริมการแยกขยะเศษอาหาร

กรีนแมปและระบบสารสนเทศ

• เปิดตัวเว็บไซต์ nongkhaemgreenmap.org พร้อมแดชบอร์ดแสดงข้อมูลจุดรับคืนขยะ องค์กรต้นแบบ เส้นทางรถไม่เทรวม และตัวชี้วัดการลดขยะฝังกลบ
• ส่งมอบคู่มือการใช้งานและจัดอบรมให้สำนักงานเขตหนองแขมเพื่อการดูแลระบบในระยะยาว

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

• จัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย 8 ประเด็นให้กับสำนักสิ่งแวดล้อม และอีก 6 ประเด็นให้กับสำนักงานเขตหนองแขม พร้อมผลักดันให้หนองแขมเป็น SMART RECYCLING HUB ของกรุงเทพมหานคร โดยมีแผนจัดตั้งศูนย์คัดแยกขยะครบวงจร (MRF) ในอนาคต

‍